Tijdens het ORAM-voorjaarsevent stond de arbeidsmarkt centraal als strategische opgave voor bedrijven, onderwijs en overheid. Met bijdragen van Janne Vereijken, Fabian Dekker, Danny Korver, Dennis van Haasteren en Yasemin Demirtas ging het over vakmanschap, arbeidsproductiviteit, behoud van talent, slimmer organiseren en samenwerking in de regio Amsterdam.

De arbeidsmarkt is allang geen HR-dossier meer. Dat werd direct voelbaar tijdens het event, waar ondernemers, onderwijs en arbeidsmarktspecialisten samenkwamen voor de opening van de Amsterdamse Week van het Vakmanschap. De setting hielp mee. De opening kreeg letterlijk vorm het werk van mbo-studenten in de expositie Nieuw Amsterdams Vakmanschap. Tussen de ontwerpen, objecten en technische projecten hing een vraag die inmiddels in bijna elke sector schuurt: hoe blijf je als bedrijf draaien, vernieuwen en groeien als mensen schaars zijn?

Op het podium legden Adnan Tekin (voorzitter MBO Raad), Kees Noorman (ORAM), Tjeerd Schulting (Damen Shiprepair Amsterdam) en Bijar Altalabani (lid Raad van Bestuur van het ROC van Amsterdam – Flevoland) samen een puzzel, gemaakt door studenten van het Hout- en Meubileringscollege. Een luchtig moment, maar ook een raak beeld voor de middag: dit vraagstuk laat zich alleen oplossen als onderwijs, ondernemers en overheid samen optrekken.

Niet tijdelijk, maar structureel
Tijdens het plenaire programma maakte keynote Janne Vereijken, specialist in groeistrategie en founder van Spring Company, meteen duidelijk dat de krapte geen tijdelijke hobbel is. De pensioengolf moet nog echt op gang komen, terwijl bedrijven nu al ervaren wat het betekent als vakmensen vertrekken. Dan verlies je niet alleen capaciteit, maar ook kennis, routine en ervaring.

Juist dat vakmanschap is moeilijk te vervangen. Niet alles wat een ervaren kracht weet, staat in een handboek. Veel zit in timing, in het oog voor detail, in het aanvoelen van een situatie. In techniek, logistiek, industrie en onderhoud is dat verschil groot. En precies daar loopt de spanning in het Noordzeekanaalgebied al flink op.

Daarmee kwam ook de ongemakkelijke vervolgvraag op tafel: als de beroepsbevolking niet vanzelf meegroeit, waar moet groei dan vandaan komen? Vereijken wees op een gevoelig punt. De arbeidsproductiviteit in Nederland groeit al jaren nauwelijks, ondanks digitalisering, automatisering en een stroom aan nieuwe tools. AI biedt kansen, maar niet als wondermiddel. Alleen technologie toevoegen is niet genoeg. Bedrijven moeten ook hun werk anders organiseren, investeren in adoptie en opnieuw kijken naar processen, rollen en vaardigheden.

Meer dan een wervingsvraagstuk
In het panelgesprek werd die analyse verder uitgediept. Fabian Dekker, senior onderzoeker bij SEOR, arbeidssocioloog en kroonlid van de SER, plaatste arbeidsmarktkrapte nadrukkelijk in breder perspectief. Het gaat volgens hem niet alleen om instroom, maar ook om productiviteit, participatie, waardering en behoud. Veel organisaties denken nog altijd als eerste aan werving, terwijl de winst net zo goed kan zitten in slimmer organiseren en mensen langer aan je binden.

Daarmee schoof ook een andere werkelijkheid naar voren. Wie over arbeid spreekt, moet niet alleen kijken naar betaalde uren. In die onbetaalde uren zitten ook mantelzorg, zorgtaken en grenzen aan wat mensen kunnen dragen. De arbeidsmarkt is dus niet alleen een economisch vraagstuk, maar raakt direct aan hoe werk past in het leven van mensen.

De oplossing begint ruim voor de vacature
Danny Korver, projectleider bij ROC Amsterdam-Flevoland, liet zien dat de oplossing veel eerder begint dan bij de vacature. Oriëntatie op techniek en vakmanschap moet in het onderwijs zichtbaarder en concreter worden. Niet pas op het moment dat jongeren een studiekeuze maken, maar al eerder. Wat gebeurt er op de werkvloer? Welke vaardigheden zijn nodig? En hoe maak je dat zo tastbaar dat het gaat leven?

Dat lukt alleen als bedrijven zich ook echt laten zien. Niet op afstand, maar in contact met scholen en studenten. Niet in abstracte termen, maar in echte verhalen over werk, praktijk en perspectief.

Dat gebeurt bij Feadship al nadrukkelijk, vertelde Dennis van Haasteren, werfdirecteur van de Amsterdamse locatie. De vraag naar vakmensen is daar permanent, maar het bedrijf kijkt bewust verder dan de vacature van vandaag. Niet alleen diploma’s tellen, maar juist ook leervermogen, motivatie en groeipotentieel. Talent wordt soms gevonden een treetje lager dan de functie vraagt, maar kan zich met aandacht, opleiding en praktijkbegeleiding verrassend snel ontwikkelen.

Daar zit voor veel organisaties misschien wel een van de belangrijkste eyeopeners van de middag: de perfecte kandidaat bestaat vaak niet. Potentieel wel.

Alleen red je het niet meer
Voor Yasemin Demirtas, programmamanager Krachtige Arbeidsmarkt bij ORAM, zat de kern in samenwerking. De arbeidsmarkt is geen probleem dat individuele bedrijven nog in hun eentje kunnen oplossen, zeker niet in sectoren waar iedereen op zoek is naar dezelfde mensen. Dan ligt concurrentie op de loer, terwijl juist collectieve actie nodig is.

Gezamenlijke promotie van sectoren, publiek-private samenwerking, kennis delen en sneller schakelen tussen onderwijs en werkgevers: juist daar ontstaat beweging. Initiatieven als Werken in de Haven laten zien hoe bedrijven, onderwijs en overheid in de regio daar al samen aan bouwen.

Vakmanschap als voorwaarde
Misschien paste juist daarom de expositie Nieuw Amsterdams Vakmanschap zo goed bij deze middag. Tussen de projecten van mbo-studenten werd zichtbaar waar het uiteindelijk om draait: vakmanschap is geen restcategorie van de arbeidsmarkt, maar een voorwaarde voor een regio die wil blijven maken, bouwen en vernieuwen.

Dat maakte dit voorjaarsevent meer dan een gesprek over tekorten. Het werd een gesprek over keuzes. Over hoe breed je als bedrijf naar arbeid durft te kijken. Over de vraag of je blijft zoeken naar mensen zoals je ze altijd zocht, of dat je je organisatie anders gaat inrichten.

De boodschap van de middag was helder. Wie serieus werk wil maken van de arbeidsmarkt, moet niet wachten tot de volgende vacature openvalt. Het gesprek begint veel eerder. En het vraagt om veel meer dan werven alleen.